توهم بقای نظام از دل یک جنگ محدود: محاسبه خامنه‌ای و واقعیت‌های مرگبار

علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، به این جمع‌بندی رسیده که در صورت وقوع جنگ با آمریکا یا اسرائیل، این جنگ به درگیری کلاسیک و اشغال خاک ایران منجر نخواهد شد، بلکه به یک جنگ محدود هوایی و موشکی ختم خواهد شد. تجربه‌ای که او از جنگ‌های دو دهه گذشته در منطقه دارد، او را به این باور رسانده که آمریکا تمایلی به اعزام نیروی زمینی ندارد و حملاتش معمولاً محدود به زیرساخت‌ها و مواضع نظامی است. بر همین اساس، خامنه‌ای فکر می‌کند اگر بتواند با استفاده از ساختار امنیتی و سرکوب گسترده، اعتراضات داخلی را مهار کند و دستگاه قدرت را حفظ نماید، نظام جمهوری اسلامی نه‌تنها فرو نخواهد پاشید بلکه از دل جنگ، قدرت و مشروعیتی تازه خواهد یافت. او تصور می‌کند در شرایط جنگی می‌تواند فضای داخلی را به‌طور کامل امنیتی کرده، هرگونه اعتراض را با توجیه «هم‌صدایی با دشمن» سرکوب کند، و پس از پایان جنگ، تمام ناکارآمدی‌ها و بحران‌های اقتصادی کشور، از کمبود آب و برق گرفته تا فقر، بیکاری، و تورم را به گردن دشمن خارجی بیندازد. به باور او، جنگ فرصتی خواهد بود برای یک‌دست‌سازی ساختار قدرت، تصفیه حساب با مخالفان، و تحکیم پایه‌های نظام برای چند دهه دیگر. اما آنچه خامنه‌ای از آن غافل است، این است که این‌بار شرایط بسیار متفاوت‌تر از گذشته است و محاسباتش می‌تواند به بهای سقوط قطعی نظام تمام شود. توان نظامی غرب در دهه‌های اخیر به‌گونه‌ای تکامل یافته که می‌تواند با دقت بسیار بالا، زیرساخت‌های حیاتی نظام جمهوری اسلامی را در ساعات اولیه جنگ از کار بیندازد. اتاق‌های فرماندهی سپاه، مراکز کنترل اطلاعاتی، سامانه‌های موشکی، و شبکه ارتباطی سپاه در سراسر کشور در فهرست اهداف اول قرار دارند. برخلاف جنگ ایران و عراق که سال‌ها طول کشید و تلفات عظیمی داشت، این‌بار هدف نه اشغال خاک، بلکه نابودی مغز فرماندهی نظام است. آمریکا و متحدانش نیازی به اشغال زمینی ندارند؛ کافی‌ست سیستم فرماندهی فلج شود تا کشور در هرج‌ومرج فرو رود. از سوی دیگر، جامعه ایران دیگر آن جامعه دهه شصت نیست. نه مردم آماده فداکاری هستند، نه نظام مشروعیتی دارد که بتواند آنان را به جبهه ببرد. سال‌ها فشار اقتصادی، سرکوب، فساد و بی‌عدالتی، جامعه را خسته و منفجرپذیر کرده است. اگر جنگی دربگیرد، نه‌تنها کسی از رژیم حمایت نخواهد کرد، بلکه همان خشم انباشته می‌تواند به شورش‌های گسترده درون شهری تبدیل شود. در چنین وضعیتی، دستگاه سرکوب دیگر کافی نخواهد بود؛ چون دامنه اعتراضات و نافرمانی گسترده‌تر از آن است که بتوان با آن مقابله کرد. از منظر اقتصادی نیز نظام جمهوری اسلامی در شرایطی نیست که بتواند یک جنگ را تحمل کند. تحریم‌های فعلی اقتصاد ایران را به‌لبه پرتگاه برده‌اند. اگر زیرساخت‌های نفتی، صنعتی، یا انرژی کشور در جریان جنگ آسیب ببینند، ممکن است کشور دچار فروپاشی اقتصادی کامل شود. قطع آب، برق، گاز، سوخت و مواد غذایی می‌تواند نظم اجتماعی را در عرض چند روز بر هم بزند. در آن زمان، دیگر هیچ توجیهی کارگر نخواهد بود؛ نه شعار استقلال، نه فریاد بر سر دشمن خارجی. جامعه‌ای که گرسنه و درمانده باشد، به‌سرعت به نقطه انفجار می‌رسد. خامنه‌ای همچنین به اشتباه فکر می‌کند که می‌تواند در این مسیر روی حمایت روسیه و چین حساب کند. اما واقعیت این است که روسیه به شدت درگیر جنگ اوکراین است و منابعش محدود شده و چین نیز در شرایط حساسی از رقابت جهانی با غرب به‌سر می‌برد و تمایلی ندارد که به خاطر ایران وارد بحران نظامی یا اقتصادی تازه‌ای شود. بنابراین، برخلاف تصور خامنه‌ای، در لحظه حساس، جمهوری اسلامی احتمالاً کاملاً تنها خواهد ماند. از همه مهم‌تر، جمهوری اسلامی اکنون با بحران جانشینی نیز روبه‌روست. خامنه‌ای بیمار و سالخورده است و جانشین رسمی و پذیرفته‌شده‌ای برای او وجود ندارد. در شرایط جنگی، اگر او بمیرد یا قادر به اداره کشور نباشد، نظام با خلأ قدرت مواجه می‌شود که می‌تواند به فروپاشی کامل ساختار رهبری بیانجامد. در چنین سناریویی، نه سپاه توان اداره کشور را خواهد داشت، نه هیچ نهاد دیگری از مقبولیت و انسجام کافی برای اداره کشور برخوردار است. خامنه‌ای از تجربه بشار اسد و بقای او در سوریه الهام می‌گیرد، اما تفاوت‌ها بنیادین است. ایران سوریه نیست، جامعه‌اش پیچیده‌تر است، و سطح نارضایتی و آگاهی عمومی به‌مراتب بالاتر. تصور خامنه‌ای از یک جنگ محدود و قابل کنترل، بیش از آنکه یک راهبرد سیاسی باشد، نوعی توهم خطرناک است که می‌تواند به بهای پایان قطعی جمهوری اسلامی تمام شود. این‌بار، نه مردم با او خواهند بود، نه شرایط جهانی، و نه حتی بخش‌هایی از نظام. و شاید این‌بار، برخلاف دفعات قبل، او دیگر نتواند جان سالم به‌در ببرد