استراتژی نوین آمریکا در خاورمیانه: حذف جمهوری اسلامی برای ساخت نظم جدید

در نگاه به گذشته، می‌توان سیاست ایالات متحده در قبال جمهوری اسلامی ایران را عمدتاً در چارچوب مهار و کنترل تحلیل کرد، نه حذف و جایگزینی. اما تحولات چند سال اخیر، به‌ویژه از زمان ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، نشانگر تغییری راهبردی و بنیادین در این رویکرد است. دیگر هدف صرفاً مهار ایران نیست، بلکه زمینه‌سازی برای دوره‌ای جدید از سرمایه‌گذاری و نظم اقتصادی-امنیتی در منطقه‌ای است که در حال پوست‌اندازی از سنت‌های نفت‌محور به سمت فناوری‌محوری و توسعه پایدار است. رهبران جدید کشورهای عربی با درایت و آینده‌نگری، مدل توسعه‌ای مبتنی بر تنوع اقتصادی، فناوری و سرمایه‌گذاری خارجی را در پیش گرفته‌اند. از پروژه‌های نئوم در عربستان سعودی گرفته تا سرمایه‌گذاری‌های هنگفت امارات در هوش مصنوعی، انرژی پاک و بنادر استراتژیک، همه حاکی از عزم این کشورها برای خروج از وابستگی به نفت و تبدیل شدن به مراکز ثروت و ثبات جهانی است. چنین فضایی، نیازمند آرامش، امنیت، و حذف عناصر مزاحم و یاغی است—عناصری که در رأس آن‌ها، جمهوری اسلامی ایران قرار دارد. ترامپ، پیش از سفر تاریخی‌اش به عربستان سعودی، به‌درستی تشخیص داد که نباید در بحبوحه‌ی تنش‌ها، انتظار انعقاد قراردادهای کلان را داشت. او با تاکتیکی نرم و حساب‌شده، تا پیش از این سفر، لحن ملایمی در قبال ایران در پیش گرفت. در ریاض، در دیدار با سران کشورهای عربی، پیام او دوگانه بود: اول، وعده‌ی ثبات و همکاری اقتصادی و دوم، مقابله با رژیم‌های حامی تروریسم، با لحنی دیپلماتیک که هنوز به‌طور علنی نامی از ایران نمی‌برد. اما بلافاصله پس از نهایی شدن قراردادهای تسلیحاتی و اقتصادی به ارزش صدها میلیارد دلار، موضع او صریح و شفاف شد: پایان غنی‌سازی، اعمال فشار حداکثری، و از میان برداشتن رژیمی که دیگر نه برای آمریکا و نه برای متحدانش در منطقه قابل تحمل است. امروز جمهوری اسلامی در برزخی بی‌سابقه قرار گرفته است. دیگر نه می‌تواند با مذاکرات صوری زمان بخرد، نه با مانورهای ایدئولوژیک بقای خود را تضمین کند. انتخاب‌ها محدود شده‌اند. یا باید تمامی خطوط قرمز غرب را بپذیرد، که به معنای پایان استقلال ساختگی‌اش و در واقع مرگ سیاسی‌اش خواهد بود؛ یا باید خود را برای یک تقابل نظامی آماده کند—تقابلی که برخلاف گذشته، ممکن است بدون هشدار قبلی، با همراهی اسرائیل و حتی برخی کشورهای عربی و با پشتیبانی تکنولوژیک آمریکا آغاز شود. اما در سایه این دو گزینه پرهزینه، احتمال وقوع یک کودتای درون‌ساختاری بیش از هر زمان دیگر قوت گرفته است. ممکن است بخشی از ساختار نظام، که به‌درستی درک کرده آینده‌ای برای این رژیم باقی نمانده، درصدد حذف خامنه‌ای و ایجاد ساختاری جدید برآید؛ ساختاری موقت و انتقالی که در ظاهر از دل همین نظام برخاسته، اما در عمل مأموریت دارد مسیر بقای جمهوری اسلامی را به مسیر پذیرش شرایط جهانی و گذار از وضعیت فعلی تغییر دهد. این سناریو با منافع آمریکا، اروپا و حتی روسیه و چین—در صورت تضمین منافع اقتصادی‌شان—هم‌راستا خواهد بود. آینده ایران می‌تواند از دل همین تحولات زاده شود: سرزمینی با منابع عظیم طبیعی، نیروی انسانی تحصیل‌کرده، و موقعیتی ژئوپلیتیک بی‌نظیر، که به‌جای تهدید، می‌تواند به شریک جهانیان تبدیل شود. اما این آینده، تنها با حذف یا بی‌اثر کردن ساختار کنونی جمهوری اسلامی ممکن خواهد بود