نبرد قراردادها در خاورمیانه‌ای که دیگر ایدئولوژی نمی‌خواهد

‌ در حالی که جمهوری اسلامی ایران خود را برای چهارمین دور مذاکرات هسته‌ای با ایالات متحده آماده می‌کند، دونالد ترامپ، با هیأتی از سرمایه‌گذاران، مدیران شرکت‌های فناوری، انرژی و امنیتی راهی عربستان سعودی شده است. اما این سفر، نه نشانه‌ای از بازگشت به دیپلماسی سنتی است و نه پیامی برای آشتی مذهبی؛ بلکه، اعلام رسمی بازگشت آمریکا به میدان رقابت اقتصادی خاورمیانه در برابر چین و جمهوری اسلامی است—رقابتی که این‌بار با «قرارداد»، «پلتفرم»، و «داده» انجام می‌شود، نه با شعار و سربند. در سال ۲۰۲۳، حجم سرمایه‌گذاری‌های چین در منطقه خاورمیانه به بیش از ۲۷۶ میلیارد دلار رسید. از پالایشگاه در عمان گرفته تا هوش مصنوعی در ابوظبی و بندرگاه‌های استراتژیک در دریای سرخ و خلیج فارس، چین آرام و هدفمند، جای پای خود را در منطقه محکم کرده است. قرارداد ۶۰ میلیارد دلاری میان ابوظبی و شرکت‌های چینی در حوزه لجستیک و دیتا، زنگ بیدارباشی برای واشنگتن بود. نتیجه؟ بازگشت ترامپ، اما نه با ژنرال‌ها، بلکه با مدیران اجرایی سیلیکون‌ولی و وال‌استریت. بر خلاف سیاست‌مداران سنتی، ترامپ با ذهنیت یک تاجر عمل می‌کند. در جهان او، تنها یک معیار برای ارزش‌گذاری وجود دارد: سود برای آمریکا. از همین رو، در سفر اخیرش به عربستان و امارات، مجموعه‌ای از توافقات بیش از ۱۱۰ میلیارد دلاری در حوزه‌های تسلیحاتی، انرژی سبز، و امنیت سایبری را پیگیری می‌کند—از مشارکت با تسلا در تولید باتری در خاورمیانه، تا تأسیس مرکز امنیت سایبری مشترک با مایکروسافت در ریاض، و حمایت از پروژه ۵۰۰ میلیارد دلاری نئوم در عربستان سعودی. همزمان، جمهوری اسلامی همچنان گرفتار آزادسازی ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های بلوکه‌شده در کره جنوبی و عراق است. ایران نه در فهرست بیست کشور برتر جذب سرمایه در منطقه قرار دارد، و نه سهمی در پروژه‌های فناوری‌محور خلیج فارس. در سال ۲۰۲۴، میزان جذب سرمایه‌گذاری خارجی ایران به زیر ۹۰۰ میلیون دلار رسید—در حالی‌که امارات تنها در همان سال بیش از ۳۰ میلیارد دلار سرمایه جذب کرد. در حالی که قطر با سفارش ۲۰۰ فروند بوئینگ ۷۷۷ و ۷۸۷ ظرفیت ناوگان هوایی‌اش را ۳۵٪ افزایش داده و با دیزنی و نتفلیکس در صنعت گردشگری مشارکت می‌کند، ایران همچنان درگیر بستن گشت ارشاد، مسدود کردن وی‌پی‌ان، و مقابله با جوانانی است که تنها خواهان زندگی بهترند. امارات با همکاری متا (فیسبوک سابق) شهر دیجیتال ۸ میلیارد دلاری می‌سازد و عربستان پروژه شهر هیدروژنی «لینه» را با زیمنس کلید زده، اما تهران به جای طرح‌های توسعه، تنها به فکر محدودسازی اینترنت و کشیدن دیوار است. تفاوت روشن است: ترامپ با زبان عدد و قرارداد سخن می‌گوید، و جهان عرب او را می‌فهمد. اما جمهوری اسلامی، که دهه‌هاست گفتمان جهانی را با واژه‌هایی چون “محو اسرائیل”، “هلال مقاومت”، و “امت‌سازی” به چالش می‌کشد، نه‌تنها درک درستی از زبان سرمایه ندارد، بلکه به‌نظر می‌رسد اصولاً منافع ملی را در اولویت قرار نمی‌دهد. برای ترامپ، منفعت ملی آمریکا اصل است؛ برای جمهوری اسلامی، اولویت، ایدئولوژی است حتب به قیمت نابودی ایران و ایرانی سؤال ساده است: کدام کشور امروز آینده را می‌سازد؟ آنها که با اپل، سامسونگ و آمازون قرارداد ۲۰ ساله امضا می‌کنند یا کشوری که هنوز درگیر کنترل پوشش زنان و شعارهای توخالی ضدغربی است؟ در ریاض، قرارداد امضا می‌شود. در تهران، قطعنامه صادر می‌شود. در ابوظبی، داده‌سنتر می‌سازند. در تهران، فرکانس پارازیت نصب می‌شود. جهان دیگر منتظر ایران نیست. حتی چین که روزگاری تصور می‌شد متحد استراتژیک تهران است، قراردادهای سودآور خود را در دبی و دوحه نهایی می‌کند. ایران، به‌جای ورود به اقتصاد دیجیتال و تعامل منطقه‌ای، همچنان بازیگری منزوی، با ذهنیتی دهه پنجاهی باقی مانده است