Tuesday, August 11, 2026

جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل؛ شکست جمهوری اسلامی، پیروزی نظامی دشمنانش، اما هنوز بدون یک پیروز نهایی

پنج ماه پس از آغاز جنگ گسترده میان جمهوری اسلامی از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر، وسوسه بزرگی وجود دارد که با چند عدد و آمار، برنده و بازنده جنگ را مشخص کنیم. جمهوری اسلامی بقای خود را نشانه پیروزی معرفی می‌کند و در سوی مقابل، آمریکا و اسرائیل حجم خسارات واردشده به ساختار نظامی و سیاسی ایران را شاهدی بر موفقیت خود می‌دانند. اما جنگ را نه با تبلیغات می‌توان سنجید و نه صرفاً با تعداد موشک‌ها یا ساختمان‌های ویران‌شده. معیار اصلی، میزان تحقق اهداف سیاسی هر طرف است. از این منظر، یک واقعیت روشن است: جمهوری اسلامی در این جنگ ضربات سنگینی دریافت کرده است. مهم‌ترین آن کشته‌شدن علی خامنه‌ای بود؛ رخدادی که صرفاً حذف یک مقام سیاسی نیست، بلکه ضربه به ستون اصلی ساختار قدرت جمهوری اسلامی است. خامنه‌ای طی دهه‌ها محور تصمیم‌گیری نظامی، امنیتی و سیاسی و نقطه اتصال سپاه، نهادهای امنیتی و روحانیت حکومتی بود. جانشینی مجتبی خامنه‌ای نیز لزوماً به معنای ترمیم این ضربه نیست. انتقال قدرت در قالبی موروثی، در نظامی که خود را ضد سلطنت تعریف کرده، یک تناقض جدی ایجاد کرده و رقابت میان مراکز قدرت را تشدید کرده است. سپاه، نهادهای امنیتی و جناح‌های سیاسی اکنون بیش از گذشته برای تعیین مسیر آینده در حال رقابت‌اند. در همین چارچوب، اختلاف درباره ادامه جنگ نیز آشکار شده است: بخشی از جریان‌های تندرو بر ادامه تقابل تأکید دارند، در حالی که گروهی دیگر با توجه به فشار اقتصادی و نظامی، استفاده از اهرم‌هایی مانند تنگه هرمز را برای رسیدن به توافق ضروری می‌دانند. با این حال، حذف رهبر به‌تنهایی به معنای فروپاشی نظام نیست. ساختار جمهوری اسلامی چندلایه و متکی بر مراکز متعدد قدرت است و می‌تواند پس از چنین ضربه‌ای نیز به حیات خود ادامه دهد. پرسش اصلی این است که آیا این ساختار به سمت انسجام جدید حرکت می‌کند یا دچار فرسایش و شکاف پایدار خواهد شد. از نظر نظامی نیز برتری آمریکا و اسرائیل آشکار است. توان هوایی، اطلاعاتی و لجستیکی آمریکا و قدرت نفوذ اطلاعاتی اسرائیل نشان داده که بازدارندگی ادعایی جمهوری اسلامی فاصله زیادی با واقعیت دارد. بخشی از سرمایه‌گذاری چند دهه‌ای ایران در حوزه موشکی، هسته‌ای و نیروهای نیابتی نیز نتوانسته مانع کشیده‌شدن جنگ به داخل خاک ایران شود. با این حال، این به معنای پیروزی کامل طرف مقابل نیست. جمهوری اسلامی با وجود خسارات سنگین، همچنان ساختار حکومتی خود را حفظ کرده و مهم‌تر از آن، ابزار فشار استراتژیک مهمی در اختیار دارد: تنگه هرمز. این آبراه اکنون نه فقط یک مسئله منطقه‌ای، بلکه یک گره در اقتصاد جهانی انرژی است و همین موضوع به تهران امکان چانه‌زنی می‌دهد. اما این وضعیت نیز به معنای «پیروزی ایران» نیست. استفاده از هرمز به‌عنوان ابزار فشار، هزینه‌های سنگینی بر اقتصاد و جامعه ایران تحمیل کرده و پرسش اصلی همچنان باقی است: آیا این سطح از خسارت در برابر دستاوردهای احتمالی قابل توجیه است؟ در واقع، یکی از تناقض‌های اصلی سیاست جمهوری اسلامی این است که امنیت ملی را با بقای نظام یکی گرفته و بخش بزرگی از منابع کشور را صرف تقابل منطقه‌ای کرده است؛ در حالی که نتیجه نهایی این سیاست، کشیده‌شدن جنگ به داخل ایران بوده است. با این همه، هنوز نمی‌توان از «پیروز نهایی» سخن گفت، زیرا جنگ ادامه دارد. مذاکرات درباره هرمز و تلاش‌های دیپلماتیک جریان دارد، اما هیچ توافق نهایی شکل نگرفته است. در چنین شرایطی، هر قضاوت قطعی زودهنگام خواهد بود. اگر در پایان، جمهوری اسلامی ناچار به پذیرش شروط اساسی آمریکا و اسرائیل شود، می‌توان از برتری نظامی به‌عنوان پیروزی سیاسی یاد کرد. اما اگر بتواند از ابزارهایی مانند هرمز برای گرفتن امتیاز استفاده کند، نتیجه پیچیده‌تر خواهد بود و از یک پیروزی یک‌طرفه فاصله خواهد گرفت. حتی سناریوی دیگری نیز محتمل است: توقف جنگ بدون توافق جامع، باقی‌ماندن ایران در وضعیت تضعیف‌شده، و تداوم ادعاهای پیروزی از سوی همه طرف‌ها. در این حالت، هیچ‌کدام از طرفین به پیروزی استراتژیک کامل نرسیده‌اند. در نهایت، اسرائیل نیز با همین معیار سنجیده می‌شود: حذف فرماندهان و ضربه به ساختار نظامی ایران دستاورد مهمی است، اما پرسش اصلی این است که آیا تهدید جمهوری اسلامی در بلندمدت از بین خواهد رفت یا شکل جدیدی به خود خواهد گرفت. از سوی دیگر، جمهوری اسلامی نیز با تناقضی جدی روبه‌روست: نظامی که سال‌ها سیاست منطقه‌ای و نظامی خود را ضامن امنیت معرفی می‌کرد، اکنون با جنگی در خاک خود، کشته‌شدن رهبرش و فشار اقتصادی گسترده مواجه است. در چنین شرایطی، نامیدن وضعیت موجود به عنوان «پیروزی» بیش از آنکه تحلیل باشد، بازتعریف واقعیت است. در نهایت باید میان جمهوری اسلامی و ایران تفاوت گذاشت. بقای حکومت لزوماً به معنای پیروزی کشور نیست، همان‌طور که ضربه به حکومت الزاماً به معنای سود مردم نیست. ممکن است یک نظام باقی بماند، اما کشوری ضعیف‌تر، فقیرتر و آسیب‌دیده‌تر از جنگ بیرون بیاید. بنابراین تا امروز، می‌توان از «دستاوردها و خسارات» سخن گفت، نه از پیروزی نهایی. آمریکا و اسرائیل برتری نظامی خود را نشان داده‌اند و جمهوری اسلامی نیز ضربات سنگینی دریافت کرده، اما هیچ‌یک هنوز نتوانسته‌اند نتیجه جنگ را به‌طور کامل تثبیت کنند. جنگ هنوز تمام نشده است؛ و تاریخ معمولاً برنده را نه در لحظه اوج خشونت، بلکه در پایان مسیر و بر اساس هزینه‌ها و نتایج واقعی تعیین می‌کند.

فقط جهت اطلاع

با پیروزی دموکرات‌ها در هر دو مجلس کنگره، چاک شومر، رهبر فعلی دموکرات‌های سنا، در موقعیت بازگشت به سمت رهبر اکثریت سنا قرار دارد. در مجلس نم...