جمهوری اسلامی در بن‌بست اسنپ‌بک؛ مسیری به‌سوی انزوا و نابودی

فعال شدن مکانیسم اسنپ‌بک و بازگشت تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران بار دیگر نشان داد که سیاست‌های ماجراجویانه و لجاجت رهبران جمهوری اسلامی کشور را به پرتگاه کشانده است. بر اساس قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت (۲۰۱۵)، کشورهای عضو برجام می‌توانند در صورت «نقض اساسی تعهدات» از سوی ایران، همه تحریم‌های قبلی را دوباره برقرار کنند【1】. اکنون این سازوکار فعال شده و ایران بار دیگر زیر فشار شدید محدودیت‌های سیاسی، اقتصادی و نظامی قرار گرفته است. اگر جمهوری اسلامی همچنان به خواسته‌های جامعه جهانی بی‌اعتنا بماند و بر غنی‌سازی بی‌پایان و بلندپروازی‌های هسته‌ای پافشاری کند، دیر یا زود صبر غرب به پایان خواهد رسید. تجربه‌های گذشته نشان داده است که جهان در برابر تهدیدهای واقعی هسته‌ای دست روی دست نمی‌گذارد. با این حال، حاکمیت ایران با بی‌خردی سیاسی، مردم را گروگان گرفته و هزینه این بازی خطرناک را ملت می‌پردازند. در این میان، اسرائیل آماده‌ترین بازیگر برای واکنش است. تاریخ نشان می‌دهد این کشور در برابر خطر هسته‌ای مماشات نمی‌کند: در سال ۱۹۸۱ جنگنده‌های اسرائیلی در عملیات «اپرا» رآکتور اوسیراک عراق را نابود کردند【2】 و در سال ۲۰۰۷ نیز تأسیسات هسته‌ای مخفی سوریه در دیرالزور را هدف قرار دادند【3】. همه این تجربه‌ها ثابت می‌کند که اگر کوچک‌ترین نشانه‌ای از حرکت دوباره ایران به سوی تسلیحات هسته‌ای دیده شود، حمله اسرائیل به تأسیسات اتمی ایران نه یک احتمال، بلکه قطعیتی اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. با این حال، جمهوری اسلامی به‌جای عقب‌نشینی منطقی، ممکن است به واکنش‌های پرخطر دست بزند: از تهدید به بستن تنگه هرمز【4】 گرفته تا استفاده از گروه‌های نیابتی و شلیک موشک‌های بالستیک. این تاکتیک‌ها نه‌تنها بحران را کاهش نمی‌دهند، بلکه منطقه را بیشتر به سوی آشوب و درگیری سوق می‌دهند. خامنه‌ای و سپاه بارها نشان داده‌اند که بقای نظام را بر جان و آینده مردم ترجیح می‌دهند و حتی حاضرند کشور را به ویرانه‌ای بدل کنند تا قدرتشان حفظ شود. نقطه شکست اصلی این نظام می‌تواند آزمایش هسته‌ای باشد. اگر جمهوری اسلامی چنین خطایی مرتکب شود، پایان کارش قطعی خواهد بود. همان‌طور که در مورد کره‌شمالی، آزمایش‌های هسته‌ای اجماع جهانی و تحریم‌های شدیدتر را به همراه داشت【5】، ایران نیز در صورت اقدام مشابه با انزوای کامل و احتمال واکنش فوری نظامی مواجه خواهد شد. در آن شرایط دیگر نه مذاکره و نه تحریم کارساز خواهد بود و فروپاشی ساختارهای امنیتی نظام اجتناب‌ناپذیر خواهد شد. امروز جمهوری اسلامی بیش از هر زمان دیگری در موقعیتی ضعیف و آسیب‌پذیر قرار دارد. تحریم‌های فلج‌کننده، اقتصاد فروپاشیده، جامعه‌ای به ستوه آمده و سایه جنگی که هر روز نزدیک‌تر می‌شود، حاصل سیاست‌های خامنه‌ای است. واقعیت آن است که ادامه این مسیر چیزی جز نابودی برای جمهوری اسلامی به همراه ندارد؛ و هرچه زودتر مردم ایران از این زنجیر رها شوند، آینده‌ای روشن‌تر برای کشور ممکن خواهد شد. ⸻ 1. قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل (۲۰۱۵) – ضمیمه توافق برجام. 2. عملیات اپرا (Operation Opera) – حمله اسرائیل به رآکتور اوسیراک عراق (۱۹۸۱). 3. حمله هوایی اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای سوریه در دیرالزور (۲۰۰۷). 4. تهدیدهای مکرر مقامات ایران درباره بستن تنگه هرمز در واکنش به تحریم‌ها (به‌ویژه در سال‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۱۹). 5. واکنش شورای امنیت به آزمایش‌های هسته‌ای کره‌شمالی و تصویب چندین قطعنامه تحریمی (از جمله قطعنامه ۲۳۷۱ در ۲۰۱۷). 6. گزارش‌ها و تحلیل‌ها درباره جنگ ۱۲ روزه مه ۲۰۲۱ میان اسرائیل و حماس و نقش حمایت ایران از گروه‌های نیابتی.